Czy dzieci muszą płacić za DPS rodzica?

Kto płaci za pobyt w DPS i w jakiej kolejności?

Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (art. 60 ustawy o pomocy społecznej). Ustawa wskazuje, kto i w jakiej kolejności ponosi tę opłatę (art. 61):

1. Mieszkaniec domu, ale nie więcej niż 70% swojego dochodu (np. emerytury lub renty).
2. Małżonek oraz zstępni przed wstępnymi, czyli m.in. dzieci i wnuki. Tu liczą się progi opisane niżej.
3. Gmina, z której osoba została skierowana do DPS. Pokrywa różnicę między kosztem utrzymania a tym, co wnoszą pozostałe osoby.

Jeśli rodzic sam pokrywa pełny koszt, dzieci i gmina nie płacą nic. Żeby 70% dochodu pokryło cały koszt, dochód rodzica musiałby być odpowiednio wysoki. Przykład ilustracyjny: przy koszcie 6000 zł miesięcznie rodzic musiałby mieć ok. 8572 zł dochodu lub więcej (6000 zł : 0,7).

Ile musi zapłacić dziecko? Próg 300% kryterium dochodowego

Dziecko dopłaca tylko wtedy, gdy jego dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego z pomocy społecznej. Płaci wyłącznie z nadwyżki: po wniesieniu opłaty musi ci zostać co najmniej tyle, ile wynosi ten próg (art. 61 ust. 2 pkt 2).

Kryteria dochodowe wynoszą od 1 stycznia 2025 r. 1010 zł dla osoby samotnie gospodarującej i 823 zł na osobę w rodzinie (rozporządzenie Rady Ministrów z 12 lipca 2024 r.). Po przeliczeniu progi wynoszą:

• 3030 zł miesięcznie, jeśli mieszkasz sam(a),
• 2469 zł na osobę, jeśli mieszkasz w rodzinie (liczy się dochód całego gospodarstwa podzielony przez liczbę osób).

Dochód w rozumieniu ustawy to suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, pomniejszona m.in. o podatek, składki na ubezpieczenia i alimenty płacone na inne osoby (art. 8 ust. 3).

Przykład ilustracyjny (liczby przykładowe, nie stawka). Mieszkasz sam(a) i masz 4500 zł dochodu. Próg to 3030 zł, więc opłata nie mogłaby przekroczyć 1470 zł (nadwyżka ponad próg: 4500 zł minus 3030 zł). Rzeczywistą kwotę ustala się w umowie albo decyzji, „biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości” (art. 103 ust. 2).

Drugi przykład ilustracyjny: koszt DPS to 6000 zł, a rodzic ma 2500 zł emerytury. Sam wnosi do 70%, czyli 1750 zł. Pozostałe 4250 zł dzielą dzieci z dochodem powyżej progu oraz gmina.

Kryteria dochodowe weryfikuje się co 3 lata (art. 9 ust. 1). Obecne kwoty obowiązują od 1 stycznia 2025 r. i według rejestru aktów prawnych w 2026 r. nie wydano nowego rozporządzenia w tej sprawie (stan na listopad 2026). Kolejna weryfikacja wypada przy trzyletnim cyklu (rozporządzenia z 2018, 2021 i 2024 r.) w 2027 r. Przed rozmową w OPS i tak zapytaj o aktualne kwoty.

Jak działa umowa z OPS i co, jeśli jej nie podpiszę?

Wysokość swojej opłaty dziecko ustala z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej w drodze umowy (art. 103 ust. 2). Wcześniej OPS przeprowadza rodzinny wywiad środowiskowy, czyli rozmowę o dochodach i sytuacji rodziny.

Jeśli odmówisz zawarcia umowy, wysokość opłaty ustali organ gminy w drodze decyzji, z tymi samymi ograniczeniami (art. 61 ust. 2d). Jeśli odmówisz i podpisania umowy, i wywiadu, organ gminy ustala w decyzji opłatę w wysokości różnicy między kosztem a opłatami mieszkańca i innych osób obowiązanych, rozłożonej proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (art. 61 ust. 2e i 2f).

Dlatego lepiej nie ignorować pism z OPS. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał też, że gmina może żądać zwrotu pieniędzy dopiero wtedy, gdy obowiązek konkretnej osoby został wcześniej ustalony w decyzji albo w umowie (uchwała I OPS 7/17).

Kiedy dziecko może być zwolnione z opłaty za DPS?

Art. 64 pozwala zwolnić osobę obowiązaną do opłaty całkowicie lub częściowo, na jej wniosek i po wywiadzie środowiskowym. To decyzja urzędu, a nie automatyczne prawo. Przepis wymienia m.in. takie sytuacje:

• płacisz za pobyt innych członków rodziny w DPS lub podobnej placówce,
• masz uzasadnione okoliczności, np. długotrwałą chorobę, bezrobocie, niepełnosprawność lub śmierć członka rodziny,
• jesteś w ciąży albo samotnie wychowujesz dziecko,
• przedstawisz wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz rodzica,
• wykażesz, najlepiej dokumentami, rażące naruszenie przez rodzica obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych wobec ciebie.

Art. 64a idzie dalej. Osobę obowiązaną zwalnia się z opłaty całkowicie, na jej wniosek, jeśli przedstawi prawomocne orzeczenie o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad nią (i oświadczy, że władza nie została przywrócona) albo prawomocny wyrok skazujący rodzica za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione na jej szkodę (lub szkodę bliskich wskazanych w przepisie), chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienie obejmuje też zstępnych osoby zwolnionej.

Gmina może też uchwałą wprowadzić dla osób obowiązanych korzystniejsze zasady w DPS o zasięgu gminnym (art. 66). Zapytaj w swoim OPS, czy taka uchwała obowiązuje.

Ile kosztuje DPS i skąd wziąć aktualną kwotę?

Nie ma jednej kwoty dla całej Polski. Średni miesięczny koszt utrzymania ustala dla każdego domu wójt, burmistrz lub prezydent miasta (DPS gminny), starosta (powiatowy) albo marszałek województwa (regionalny). Ogłasza go w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do 31 marca każdego roku, a nowa kwota obowiązuje od następnego miesiąca po publikacji (art. 60 ust. 2 i 4).

Przykłady z 2026 r. pokazują rozrzut:

• DPS w Kaliszu: 7995,80 zł miesięcznie (zarządzenie prezydenta miasta z 17 lutego 2026 r.),
• domy w powiecie kutnowskim: od 6068,24 zł do 6426,04 zł (zarządzenie starosty z 18 marca 2026 r.).

W części dużych miast kwoty bywają wyraźnie wyższe, ale to dane z mediów, więc traktuj je orientacyjnie. Konkretny dom sprawdzisz w BIP starostwa, urzędu miasta lub w OPS.

DPS, ZOL i prywatny dom opieki: czym się różnią?

To trzy różne rodzaje opieki i różne zasady płacenia. Warto je rozróżnić, zanim zaczniesz szukać miejsca.

Przepisy art. 59–64b o opłatach w DPS nie dotyczą domów niepublicznych, które nie działają na zlecenie samorządu (art. 65 ust. 1). Jeśli gmina z braku miejsc skieruje rodzica do takiego domu, stosuje się już art. 61–64b, a cenę określa umowa gminy z prowadzącym (art. 65 ust. 2). Zasady dla ZOL wynikają z odrębnej ustawy.

Jak podzielić koszty z rodzeństwem?

Opłata z art. 61 dotyczy każdej osoby obowiązanej osobno, według jej własnych dochodów, i nie zastępuje rozmowy w rodzinie. Poza opłatą za DPS zostają jeszcze leki, ubrania, dojazdy czy drobne potrzeby rodzica. O takim podziale warto rozmawiać wcześniej, na liczbach, zamiast po fakcie. Więcej o tym znajdziesz w poradnikach o kosztach opieki i o podziale opieki.

Jeśli wydatki ponosi kilka osób, pomaga prowadzenie wspólnej listy. W KtoDziś jest bilans „kto ile wyłożył”, a zdjęcie paragonu aplikacja odczytuje automatycznie, a człowiek je zatwierdza. Dzięki temu nikt nie musi pamiętać o rozliczeniach z głowy.

Gdy to nie rodzic w DPS, tylko rodzic mieszkający samodzielnie potrzebuje wsparcia finansowego, w grę wchodzą alimenty, czyli odrębny temat. Wyjaśniamy go w artykule alimenty na rodzica.

To informacja ogólna, nie porada prawna. W swojej sprawie zapytaj w ośrodku pomocy społecznej (OPS, MOPS lub GOPS) albo w powiatowym punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej.